https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/3166 2026-04-30T13:18:06Z 2026-04-30T13:18:06Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/146002 2026-04-29T06:49:02Z 2004-01-01T00:00:00Z

Title: L-Assedju l-Kbir ta' l-1565 fuq il-Forti San Mikiel u s-sehem ta' Marija Bambina Abstract: L-Assedju l-Kbir tal-1565 huwa meqjus bħala paġna glorjuża fl-istorja ta’ Malta u tal-Isla, fejn il-Forti San Mikiel kien fil-mira ta' attakki kbar. Saħansitra qabel il-waqgħa ta’ Sant’Iermu, kien beda xogħol kbir lejl u nhar biex jissaħħu s-swar u tpoġġew kanuni biex jiddefendu kontra l-għadu. Il-Gran Mastru La Valette ordna wkoll il-bini ta’ palizzata fil-baħar u pont tad-dgħajjes bejn il-Birgu u l-Isla biex jiffaċilitaw id-difiża. Matul Lulju, it-Torok wettqu attakki bla ħniena, bħal dak immexxi minn Hassan Pascià, iżda l-Maltin dejjem irnexxielhom jerġgħu jieħdu l-kontroll tal-forti, anke meta skoprew pjanijiet sigrieti tat-Torok biex jidħlu minn taħt l-art. Il-qlubija tal-poplu Senglean spikkat b’mod speċjali, b’nisa u tfal jiġġieldu spalla ma’ spalla mal-kavallieri billi jwaddbu l-ġebel fuq l-għadu. Inġiniera Maltin bħal Ġlormu u Indrì Cassar taw sehem kruċjali fit-tfarrik ta’ pontijiet u torrijiet tat-Torok. Minkejja li t-Torok ippruvaw jikkorrompu lill-poplu b’wegħdi ta’ libertà, in-nies tal-Isla baqgħu fidili lejn l-Ordni. Ir-rebħa finali kienet imbiddla mal-festa ta’ Marija Bambina fit-8 ta’ Settembru, jum li ġab ferħ kbir wara xhur ta' tixrid ta' demm. Għal din ir-reżistenza, l-Isla kisbet it-titlu ta' Civitas Invicta. Wara li l-assedju ħalla lill-poplu f'faqar kbir, il-Kunsill tal-Ordni fid-9 ta' Frar 1601 finalment aċċetta t-talba tagħhom biex jaħfrilhom iċ-ċens perpetwu fuq djarhom bħala radd ta' ħajr għal sehemhom.

2004-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/145963 2026-04-28T07:41:13Z 2004-01-01T00:00:00Z

Title: L-Isla fit-twelid tagħha Abstract: L-Isla, li l-isem tagħha ġej mil-Latin insula u t-taljan isola, hija promontorju fil-Port il-Kbir iffurmat minn żewġ għoljiet li qabel kienu jissejħu tal-Mitħna u ta' San Ġiljan. Għall-ewwel, il-Kavallieri użaw dan il-post bħala bosk għall-kaċċa u l-mistrieħ, fejn kien hemm ukoll knisja żgħira ddedikata lil San Ġiljan. It-twelid veru tal-belt beda fit-8 ta' Mejju 1552 bit-tlestija tal-Forti San Mikiel mibni mill-inġinier Pedro Pardo taħt il-Gran Mastru Juan D'Homedes. Kien il-Gran Mastru Claude De La Senglè li mbagħad biddel l-Isla f'belt fortifikata billi bena swar b'saħħithom, fetaħ l-art għall-Maltin biex jibdu djarhom b'ċens irħis, u żied il-fosos tal-qamħ. Permezz ta' dan l-iżvilupp, l-Isla saret ir-raba' belt tal-gżejjer Maltin wara l-Imdina, il-Birgu, u ċ-Ċittadella.

2004-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/145959 2026-04-28T06:12:55Z 2017-01-01T00:00:00Z

Title: Frak mill-Istorja: il-belt Senglea Abstract: Dan l-artiklu jagħtina nformazzjoni dwar l-ibliet tal-Kottonera, b’enfasi fuq is-sbuħija tagħhom u r-rabta qawwija mal-istorja ta’ Malta. Jibda billi juri x-xena li tidher mill-Barrakka ta’ Fuq, fejn il-viżitatur jista’ jammira veduta mill-isbaħ tal-Port il-Kbir u tal-ibliet li jdawruh. Din il-veduta tqajjem sens ta’ rispett u għożża lejn il-passat, peress li dawn il-postijiet kienu xhieda ta’ ħafna ġrajjiet importanti li ffurmaw lill-pajjiż. L-artiklu jiffoka b’mod partikolari fuq il-Belt Senglea, li tinsab fuq ilsien art li jidħol fil-Port il-Kbir u li għandha pożizzjoni strateġika bejn żewġ daħliet naturali. Dan il-post kien importanti ħafna għad-difiża militari fi żmien il-Kavallieri ta’ San Ġwann. L-isem tagħha ġej mill-Gran Mastru Claude de la Sengle, li kellu sehem ewlieni fl-iżvilupp tagħha, u kienet magħrufa wkoll bħala “L-Isla”. Il-belt hija mdawra b’fortifikazzjonijiet qawwija li kienu mibnija biex jipproteġuha minn attakki, u dawn juru l-importanza militari tagħha fi żminijiet diffiċli bħall-Assedju l-Kbir tal-1565. Barra minn hekk, l-artiklu jenfasizza kif il-Kottonera ma kinitx biss ċentru ta’ difiża, iżda wkoll qalb vivaċi tal-ħajja soċjali u kulturali. Minn dawn l-ibliet ħarġu ħafna nies li taw kontribut sinifikanti lill-pajjiż f’oqsma differenti. Il-kitba għalhekk turi kemm dawn il-postijiet huma sinjuri mhux biss fl-istorja, iżda wkoll fit-tradizzjonijiet u fil-wirt li għadu jgħix sal-lum.

2017-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/145951 2026-04-27T10:32:06Z 2017-01-01T00:00:00Z

Title: Maltempata qalila fl-1555 Abstract: F’Ottubru tal-1555, matul il-magisteru tal-Gran Mastru Claude de La Sengle, il-portijiet ta’ Malta nħakmu minn maltempata qalila u f’daqqa li l-baħrin kienu jsejħulha "Tifone" jew "Dragonera". Din it-traġedja seħħet meta l-erba’ galeri ewlenin tal-Ordni kienu ankrati fid-daħla ta’ bejn il-Birgu u l-Isla. Ir-riħ tant kien qawwi li qala’ l-arblu tal-Forti Sant’Anġlu u kkawża ħsarat kbar fid-djar tax-xatt u fil-bastimenti. L-impatt uman kien wieħed devastanti, b'madwar 600 persuna jitilfu ħajjithom, l-aktar minħabba li bosta lsiera kienu marbuta bil-ktajjen fuq il-galeri u ma setgħux jaħarbu meta l-bastimenti nqalbu. Fost l-istejjer ta’ salvataġġ, tispikka dik tal-Kavallier Fra Mathurin Romegas, li rnexxielu joħroġ ħaj mill-istiva tal-galera Santa Fede wara li qatta’ lejl sħiħ maqbud fiha. Għalkemm it-telf materjali kien kbir, speċjalment bil-qerda totali tal-galera San Claudio, l-Ordni rċieva għajnuna immedjata mill-Prinċep Filippu ta’ Spanja, il-Papa Pawlu IV, u l-Gran Prijur ta’ Franza biex il-flotta terġa' tiġi fuq saħħitha. Permezz ta’ din l-għajnuna u l-finanzjament personali tal-Gran Mastru għal bastiment ġdid, l-Ordni rnexxielu jirkupra u jkompli l-ħidma marittima tiegħu fil-Mediterran sa mis-sena ta' wara.

2017-01-01T00:00:00Z