https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/119227 Fri, 10 Apr 2026 07:59:08 GMT 2026-04-10T07:59:08Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/60002 Title: Pawlu ta' Tarsu (4) Abstract: Wara li sahhah il-fidi fil-Knisja ta’ Antjokja, Pawlu rega’ iddecieda li jmur izur il-komunitajiet Kristjani li hu kien waqqaf fl-ewwel vjagg missjunarju tieghu. Pawlu qatt ma baqa’ indifferenti lejn dawk il-komunitajiet li hu “bl-Evangelju nissilhom fi Kristu Gesù” (1Kor 4,15; 1Tess 2,7-8; 2Kor 6,13). Pawlu kien ihoss ta’ kuljum “l-hsieb tal-knejjes kollha” (2Kor 11,28). “Uliedi, ghal darba ohra qieghed inhoss l-ugigh tal-hlas sakemm Kristu jissawwar fikom” (Gal 4,19). Imqanqal minn din il-hegga, Pawlu dar lejn Barnaba u qallu: “Ha nergghu mmorru nzuru l-ahwa fl-ibliet kollha li fihom xandarna l-kelma tal-Mulej, u naraw kif huma sejrin” (Atti 15,36). Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/60002 2009-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/60001 Title: Ir-rewwixta kontra l-Frangiskani f'Gerusalem (1746) Abstract: L-istorja tal-Frangiskani fl-Art Imqaddsa kienet dejjem wahda ta’ taqlib u kuntrarjetà. Il-perjodu qasir tal-hakma tal-Krucjati li kienu jsaltnu fuq ir-Renju Latin ta’ Gerusalemm mill-1099 sal-wasla ta’ Salah-ed-Din, li kecca lill-Krucjati minn Gerusalemm fl-1187, kompla sahhah il-mibeghda bejn il-punent Kristjan u l-orjent Musulman. Il-Krucjati baqghu jahkmu xi bliet fortizzi fuq il-kosta tal-Palestina (Gaffa, il-«Castrum Peregrinorum» [Atlit], Akri) u tal-Libanu (Tir, Sidon, Tripli) matul is-seklu 13, imma fit-18 ta’ Mejju 1291 tkeccew ghal kollox mill-Art Imqaddsa meta Akri waqghet f’idejn is-sultan al-Ashraf. F’dan il-perjodu l-Frangiskani kienu prezenti f’dan ir-regjun, li kien jissejjah il-provincja tas-Sirja, jew «Oltremare». Fl-1217 fra Elia kien inhatar ministru provincjal tas-Sirja. Fl-1229 il-Frangiskani kellhom kunvent ckejken f’Gerusalemm, u kienu wkoll prezenti f’hafna mill-fortizzi Krucjati fuq il-kosta. Mal-waqgha tar-Renju Krucjat il-Frangiskani inqatlu, u dawk li rnexxilhom isalvaw kellhom jaharbu f’Cipru. Sfortunatament il-Frangiskani kienu jigu assocjati mal-Krucjati, ghax huma kienu Latini, jigiferi Kattolici, u l-Krucjati kienu gejjin minn pajjizi Kattolici fl- Ewropa (Italja, Franza, Germanja, Spanja, Portugal, Ingilterra). Minkejja dan, il-Frangiskani rnexxielhom jergghu jidhlu fl-Art Imqaddsa fil-bidu tas-seklu 14. Huma bdew jamministraw fil-Bazilika tal-Qabar ta’ Kristu sa mill-1272, meta r-re Karlu d’Anjou ta’ Sqallija ghamel trattat ta’ paci mas-sultan Bibars. Fl-1335 ir-re ta’ Napli Roberto d’Anjou u martu Sancia de Majorca xtraw ic-Cenaklu u tawh bhala proprjetà lill-Frangiskani. Fil-21 ta’ Novembru 1342 il-Papa Klement VI, bil-Bulla «Gratias agimus», iddikjara lill-Frangiskani bhala Kustodji ta’ l-Art Imqaddsa. Fl-1347 il-Frangiskani dahlu fil-pussess tal-Bazilika tan-Natività f’Betlehem. B’hekk, ghalkemm il-Krucjati kienu tilfu l-Art Imqaddsa minhabba l-vjolenza u l-korruzzjoni taghhom, il- Frangiskani rnexxielhom jergghu jidhlu jghixu fiha bil-messagg ta’ paci u rikonciljazzjoni. Dan, izda, ma fissirx li kien facli ghall-Frangiskani li jergghu jidhlu fl-Art Imqaddsa. Il-mibeghda lejn il-Kristjani min-naha tal-Musulmani u tal-Lhud kellha l-gheruq taghha fil-grajjiet imdemma ta’ zmien il-Krucjati. L-istess gara, sfortunatament, fil-kaz tal-Knejjes ohrajn orjentali prezenti fl-Art Imqaddsa, u partikolarment fil-kaz tal-Knisja Griega Ortodossa, li kienet tqis lilha nnifisha bhala werrieta ta’ l-imperu Bizantin, li mis-sena 313 (editt ta’ Kostantinu) sas-sena 638 (meta wasal il-Kaliff Omar u dahlet ir-religjon Musulmana) kien jahkem fl-Art Imqaddsa, li allura kienet kollha kemm hi Kristjana. Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/60001 2009-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/60000 Title: Il-misteru ta' Kristu Abstract: Hu x-xbieha ta’ Alla li ma jidhirx, il-kbir fost il-hlejjaq kollha; ghax fih kien mahluq kollox, fis-sema u fl-art, dak kollu li jidher u dak kollu li ma jidhirx, Troni u Hakmiet, Principati u Setghat. Kollox bih u ghalih kien mahluq, hu li hu qabel kollox, u kollox fih qieghed izomm. Hu r-Ras tal-Gisem, li hu l-Knisja. Hu li hu l-bidu, il-kbir li qam mill-imwiet, sabiex ikun hu l-ewwel f’kollox. Hekk Alla ghogbu li tghammar fih il-milja kollha; Bih Alla ghogbu jerga’ jhabbeb kollox mieghu; bid-demm tieghu, imxerred fuq issalib, gab is-sliem permezz tieghu fis-sema u fl-art. Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/60000 2009-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/59999 Title: Il-presenza ta' Alla fl-Antik Testment Abstract: Alla ta’ l-Antik Testment huwa differenti mill-allat tal-popli li kienu jdawru l-poplu maghzul, ghaliex fejn dawn l-popli jippruvaw joholqu u jiltaqghu ma’ l-allat taghhom, fl-A.T. naraw lil Alla johloq id-dinja u lill-bniedem u jkun huwa nnifsu li jiltaqa’ mal-bniedem, permezz ta’ rivelazzjonjiet u alleanzi, kif naraw fl-ewwel hames kotba tal-Bibbja (il-Pentatewku). Dawn narawh fil-pattijiet li jaghmel Alla ma’ Noe`, ma’ Abraham u b’mod partikolari ma’ Mose`, fil-patt tas-Sinaj. Naraw lil Alla jkellem lill-profeti fil-kuntest tal-istorja tal-poplu Lhudi kif naraw fil-kotba Storici u dawk tal-Profeti. Fil-kotba tal-Gherf naraw l-Gherf innifsu bhala l-kelma u l-immagni ta’ Alla: “Hu ragg tad-dawl ta’ dejjem, mera bla tebgha tas-setgha haddiema ta’ Alla, u xbieha tat-tjieba tieghu” (Gherf 7:26). Il-kitba apokalittika tikkoncentra mbaghad fuq r-rebha ta’ Alla fuq l-ghedewwa u l-gudizzju tieghu (ara Dan 18:18-27). Dan kollu juri li Alla ta’ Israel huwa Wiehed, Veru, Haj u Personali. Ghalhekk mela l-istorja tal-Antik Testment hija fuq kollox l-istorja tal-poplu Lhudi li jaghmel kull sforz biex iwarrab l-idolu, l-alla falz, l-alla mahluq u jdur lejn dan Alla veru: “Ma jkollokx allat ohra ghajri. La taghmilx ghalik suriet minquxa u ebda xbieha ta’ ebda haga li hemm fil-gholi tas-sema, jew isfel fl-art, jew fil-bahar taht l-art.” (Ez 20:3); “Nistmerru l-ghogol tieghek, Samarija. Il-korla tieghi xeghlet ghalik. Kemm se jdumu ulied Israel, bla hila li jissaffew?” (Hos 8:5). Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/59999 2009-01-01T00:00:00Z