https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/29764 Fri, 10 Apr 2026 16:45:04 GMT 2026-04-10T16:45:04Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/42867 Title: Motivi neolitici fil-poezija moderna ta’ Marlene Saliba Abstract: Poplu jeħtieġ l-għeruq. Dawn it-tempji huma għeruq tagħna. Jitimgħu lġuħ spiritwali tagħna ta’ poplu bl-ambrosja prezzjuża tagħhom. Huma jindikawlna u jnaqqxulna fil-ġrajja u fil-memorja kollettiva tagħna lpellegrinaġġ spiritwali lejn l-art imwiegħda ... Mhux ta’ b’xejn issibhom fuq l-għoljiet fejn il-majjistral, jew il-grigal, jonfoħ. Issibhom fejn ir-riħ ma jonqos qatt li jqajjem irwiefen fil-ġewwieni profond ta’ fik, irwiefen imnebbħa u mlewna minn ilħna u eki u lwien maħnuqa f’qalbek u ruħek. (Ellul Vincenti 54) Il-poeżija, fl-aktar espressjoni riċenti tagħha, tibqa’ tevoka l-għeruq primittivi tagħha. Bihom tfittex id-diwi tal-eqdem reżonanzi u ssib ġustifikazzjonijiet metaforiċi f’kultura li hija wirt formattiv. Il-konċentrazzjoni ewlenija ta’ din it-teżi hija fuq kif il-motiv neolitiku jagħraf kontinwità ubikwità fl-esperjenza poetika li Marlene Saliba tippreżenta fil-ġabra tagħha. L istħarriġ poetiku ta’ xbihat figurattivi f’relazzjoni ma’ ideat modernisti jikkaratterizza poeżija li tibni pont estetiku bejn il-kontemporanjetà u ż-żmien imbiegħed tat-tempji. F’waqtiet, il metafora ta’ dan il-pont se xxaqleb jew lejn il-poeżija, jew lejn l-arkeoloġija bħala żewġ dixxiplini indipendenti minn xulxin. Waqtiet oħra, se tlaqqagħhom flimkien u tinterpretahom daqslikieku huma żewġ fergħat interdipendenti. Din id-dimensjoni ta’ interdipendenza tissaħħaħ b’tendenzi ta’ riviżitazzjoni tal-passat daqskemm b’dawk ta’ antiċipazzjoni tal futur, b’simboli arketipali, b’funzjonijiet intertestwali inkorporati f’disinji primittivi u b’vuċi kollettiva polifonika. Poeżija modernista fi sħubija mal-arkeoloġija, għalhekk, tiddokumenta proċessi ta’ bidliet soċjali u kulturali, filwaqt li ttella’ l-passat moħbi fil-quċċata ta’ ħsieb modernist. Ftit huma t-testi letterarji Maltin li jittrasmettu xejriet rikki dwar il-kultura neolitika. Raġuni possibbli għal dan tista’ tkun li, minħabba li ma hemmx kitba ddokumentata dwar dan iż-żmien partikolari, tagħrif riċenti u skoperti ġodda dwar il-fażi preistorika fil-gżejjer Maltin se jkunu ħafna aktar limitati meta kkumparati ma’ osservazzjonijiet li jsiru dwar setturi kontemporanji oħra. Jekk inkitbu xi testi dwar żmien il-ħaġar, ma kellhomx il kumbinazzjonijiet li hemm fil-poeżija ta’ Marlene Saliba bħal, ngħidu aħna, l-avviċinament Jungjan ma’ poetessa moderna. Apparti mill-faxxinu li t-tempji dejjem rawmu fija, huwa dan il-vojt li għad irid jimtela li jkompli jservi ta’ inċentiv biex tiġi ttrattata l-ġabra poetika Xbihat tal-Antenati / Ancestral Visions ta’ Saliba. Bħala poeta modernista, Saliba jirnexxilha tirrikonoxxi fiha nnifisha għeruq neolitiċi li, kif tistqarr fil-kelmtejn tagħha dwar din il-ġabra, huma “relevanti ħafna għar-realtà u għall-bżonnijiet preżenti” tal-poplu kontemporanju, anke jekk hu ma għandux rikonoxximent ta’ dan (32). Dan il-ħsieb huwa mmanifestat fil-ġabra sħiħa tagħha li, kważi f’kull waqt, tevoka l-ħtieġa għat-treġġigħ esplorattiv lejn żmien primittiv. Il-poeżiji magħżula għal din ir-riċerka, għalhekk, ittieħdu mill-ġabra Xbihat tal Antenati / Ancestral Visions li serva ta’ sors primarju: ġabra ta’ wetqiet liriċi li jittrattaw l ambjent preistoriku tas-soċjetà primittiva bil-wirt kulturali tagħha u bil-motivi differenti li daqskemm kienu jappellaw għalihom il-bnedmin neolitiċi, qiegħda tappella għalihom Saliba f’soċjetà kontemporanja. Fl-analiżi tal-poeżiji, ġie segwit il-proċess li l-“Modern Language Association” (MLA) tagħti għall-versi u l-format tal-analiżi tagħhom. Intużat is-sistema fejn ir-referenzi poetiċi kollha huma mifhuma bħala referenzi għall-poeżiji fi Xbihat tal-Antenati / Ancestral Visions, u hu għalhekk li n-numerazzjoni wara kull kwotazzjoni poetika (li tirreferi għall-versi tal-poeżiji) ma ngħatatx. F’xi waqtiet, ifornu t-tisħiħ tal-analiżi tal-poeżiji hemm referenzi għall-pitturi u r-ritratti, li Saliba tippreżenta fuq il-paġni opposti ta’ ħafna mill poeżiji. Description: B.A.(HONS)MALTESE Sun, 01 Jan 2017 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/42867 2017-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/34143 Title: Registru, temi u xbihat tabu fin- narrattiva kontemporanja Maltija Abstract: Dan l-istudju jistħarreġ ir-reġistru, it-temi u x-xbihat tabù fir-rakkonti kontemporanji Maltijn, narrattiva li kulma jmur qed issir dejjem iżjed kożmopolitana. Minkejja lgħarfien ġenerali tal-element miżjud tat-tabù fin-narrattiva kontemporanja Maltija, il-kritika letterarja għadha ma eżaminatx fid-dettall in-narrattiva lokali meqjusa aktar provokattiva mill-perjodi ta’ qabilha. L-istħarriġ tal-kitba tal-aħħar perjodu Malti ilu jinteressani snin. Xi tnax-il sena ilu kienet ġiet f’idi l-ġabra ta’ novelli L-Istejjer Strambi ta’ Sara Sue Sammut, xogħol ta’ Immanuel Mifsud u, għalkemm il-lingwaġġ disfemistiku (li jisħaq fuq in-nuqqasijiet u x-xejriet koroh) u s-suġġetti ħasduni, din ilħasda nbidlet f’interess partikulari f’din in-narrattiva tal-periferija li spiss twarrab ilġudizzju, tissieħeb mal-weġgħat tad-devjanti, u toffri spazju sabiex l-aktar ħsibijiet mistura fl-individwi jiġu rrakkontati u eventwalment jinkixfu għall-qarrej. L-għażla li niffoka fuq il-perjodu kontemporanju Malti definittivament ma kinitx waħda estetika jew għaliex jirrappreżenta wieħed mill-ġeneri l-aktar reċenti. Minkejja r-riċensjonijiet li jinstabu mifruxin f’gazzetti u f’rivisti, u r-rakkonti li jisfidaw il-konfini stabbiliti, kien għadu ma sarx studju profond dwar it-tabù fin-narrattiva kontemporanja Maltija. Fis-seklu wieħed u għoxrin f’Malta dehru għadd ta’ awturi li f’xogħlijiethom bdew jittrattaw temi meqjusin tabù, xbihat provokanti u reġistru disfemistiku. Din in-narrattiva warrbet l-ewfemiżmi u ttrattat sitwazzjonijiet degradanti, oxxeni u li normalment jinżammu mistura. In-narrattiva kontemporanja Maltija hija l-iżjed tip ta’ kitba li toffri l-opportunità sabiex nistħarrġu t-tabù f’relazzjoni mal-istituzzjonijiet soċjali, id-djalettika bejn il-libertà u l-iskandlu talespressjoni u l-gradi ta’ provokazzjoni fil-ġeneri li tinqeda bihom. Għażilt dan ilperjodu narrattiv għaliex it-testi li se nistħarreġ jagħtu vuċi lin-narrazzjoni trasgressiva, xokkanti, provokattiva jew bizzarra u jeżemplifikaw ġrajjiet tal-periferija li jiddistingwuhom minn perjodi letterarji oħra aktar konservattivi. Il-kuntrast bejn ilperjodu attwali u bikri jinħass mhux biss għaliex qabel il-perjodu kontemporanju temi partikulari kienu jissemmew b’mod aktar sottili, iżda saħansitra jeżistu suġġetti li lanqas biss kien jinħolom li jiġu trattati. Description: M.A.MALTESE Sun, 01 Jan 2017 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/34143 2017-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/33290 Title: Il-varjazzjoni fit-taqbil tat-tfal Abstract: L-għan ta’ din it-teżina hu li nistħarreġ il-varjazzjoni li wieħed isib fit-taqbil tat-tfal. L-analiżi tistrieħ fuq ġabra ta' taqbil li għamilt minn diversi kotba kif ukoll minn għadd ta' intervisti li għamilt ma' 30 ruħ minn tliet lokalitajiet differenti. It-taqbil tat-tfal hu fergħa tat-tradizzjoni orali li tikkonsisti minn għadd ta' versi li tipikament jingħadu jew jitkantaw mit-tfal jew lit-tfal għall-gost inkella waqt xi logħba. It-teżina hija mqassma fi tliet kapitli. Fl-ewwel kapitlu nagħti d-definizzjoni ta’ taqbila billi nuri l-karatteristiċi ewlenin u nanalizza dak li jifforma din it-tip ta’ tradizzjoni orali. It-tieni kapitlu jiffoka fuq ix-xogħlijiet tat-taqbil tat-tfal Maltin kemm dawk tradizzjonali, li l-awturi tagħhom mhumiex magħrufa, u kemm dawk li nkitbu riċentement minn diversi awturi. Il-ġabriet saru mill-kotba u anke siti elettroniċi. Minbarra dan nitkellem ukoll fuq studji dwar it-taqbiliet Maltin minn żewġ kotba partikolari u xi teżijiet. Fit-tielet kapitlu nippreżenta l-metodoloġija u fih wieħed isib ir-riżultati u l-analiżi li ġbart permezz tal-intervisti li għamilt fit-tliet lokalitajiet differenti li huma l-Qrendi, l-Imġarr (Malta) u n-Nadur. L-esperiment sar ma’ 30 mara anzjana u b’kollox analizzajt 31 taqbila. Għal kull taqbila ktibt il-verżjonijiet li ntqalu lili mill-parteċipanti mit-tliet lokalitajiet u semmejt ukoll il-verżjonijiet li ġbart mill-kotba tat-tfal. Fil-metodoloġija nitkellem fuq il-metodu fl-istudju tiegħi u xi metodi oħrajn fis-soċjolingwistika, id-diffikultajiet u l-istudju pilota li għamilt qabel l-intervisti bħala prova u preparazzjoni. Wara r-riżultati u l-analiżi wieħed isib l-appendiċi maqsuma f’żewġ sezzjonijiet. L-ewwel sezzjoni tinkludi xi taqbil ieħor li qaluli l-parteċipanti li ma kienx jagħmel parti mill-istudju tiegħi, waqt li t-tieni sezzjoni fiha s-CD bit-taqbil ta’ kull parteċipant li għamel parti mill-esperiment. Kull taqbila li nsemmi f’dan l-istudju nirreferi għaliha bl-ewwel vers tagħha. Normalment l-ewwel vers huwa dak li jirrappreżenta t-taqbil u jservi bħala titlu b’referenza għat-taqbila kollha, eżempju “Agħmel xita agħmel” u “Johnny Ġonta.” Description: B.A.(HONS)MALTESE Sun, 01 Jan 2017 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/33290 2017-01-01T00:00:00Z https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/29932 Title: L-annimali bhala karattri fin-narrattiva ta’ Saghtar Abstract: Fin-narrattiva tat-tfal niltaqgħu ma’ għadd ġmielu ta’ ħrejjef li huma marbutin ma’ miti kumplessi. It-tifsir tagħhom jixraq lill-fażi tat-tfulija, b’hekk it-tfal għandhom bżonn sforz kbir ta’ immaġinazzjoni u konċentrazzjoni. Fid-dieta letterarja tat-tfulija jrid ikun hemm bilanċ bejn il-kumplessità fil-fantasija tal-ħrejjef u l-letteratura tat-tfal li tagħfas l-aktar fuq l-immedjat. Il-ħrafa tkun letterarja jekk fir-rakkont ikun hemm valuri moħbija għat-tfal biex jiskopruhom. Il-ġabra u l-għarfien tal-ħrejjef Maltin inbdew minn Manwel Magri (1851-1907). Fl-istess żmien kien hemm ukoll interess minn tliet persuni oħra: Luigi Bonelli, Hans Stumme, u Bertha Ilg. Xi wħud mill-ħrejjef li ġabar Magri dehru maqluba għall-Ingliż minn Margaret Murray megħjuna minn Luiża Galea. Ħrejjef Missirijietna, maħruġin minn Magri huma ġabra importanti ħafna li turi l-medda tematika u x-xejriet formali essenzjali tal-ħrafa Maltija (Friggieri 290). Għadd kbir ta’ poeti Maltin inqdew bil-ħrafa versifikata biex ixerrdu tagħlima morali u biex joffru divertiment popolari. Xi drabi l-kittieb jinqeda bl-elementi essenzjali tal-ħrafa qadima u joħloq ħrafa mibnija fuq sitwazzjonijiet mill-ħajja ta’ żmienu. Ħrejjef minn Wied Peprina, Qrempuċu f’Belt il-Ġobon, Il-Ktieb tal-Fenek l-Aħmar ta’ Trevor Żahra u Fil-Gżira Taparsi Jikbru l-Fjuri ta’ Oliver Friggieri huma xogħlijiet li jintrabtu mal-mudelli l-qodma tal-ħrafa fi proża li juru l-addattamenti u l-iżviluppi moderni (Friggieri 291). Bejn is-snin ħamsin u sittin kien żmien li kien hemm nuqqas kbir ta’ kotba għat-tfal. F’dan il-perjodu l-ktieb Ġoġo Rummiena ta’ Albert M. Cassola kien wieħed minn ta’ quddiem. Iżda f’din il-ħabta, kienet importanti r-rivista tat-tfal Children’s Own, li kienet miktuba bil-Malti u bl-Ingliż. Għall-bidu bdiet toħroġ bl-Ingliż biss, imma wara sentejn bdew jidhru xi poeżiji bil- Malti. Aktar tard ir-rivista saret nofsha Malti u nofsha Ingliż. F’Children’s Own kienu jidhru kull xorta ta’ kitbiet għat-tfal; għall-ewwel l-enfasi kienet aktar fuq kitbiet ta’ informazzjoni u tagħlim, imbagħad bdew jidhru wkoll stejjer, poeżiji, ċajt u rakkonti rrakkuntati bl-istampi. Description: B.A.(HONS)MALTESE Sun, 01 Jan 2017 00:00:00 GMT https://www.um.edu.mt/library/oar/handle/123456789/29932 2017-01-01T00:00:00Z