Mill-Arkivji : Programme 104 : Mario Gauci

Abstract

Fil-programm ‘Mill-Arkivji’ tad-29 ta’ Ġunju 2025 se nitkellmu mas-Sur Mario Gauci, id-Direttur u l-Arkivista tal-Arkivju tal-Katidral fl-Imdina. Hu se jkellimna fuq l-Arkivju tal-Inkwiżizzjoni li jinsab fl-istess Arkivju tal-Katidral fl-Imdiba. Riċentament, Mario ta taħdita interessanti bl-isem ta’ L-Arkivju tal-Inkwiżizzjoni ta’ Malta fin-nisġa storika tal-Mediterran (1561-1798).

Is-Sur Gauci għandu baċellarat fl-Arkivistika, Libreriji u Studji tal-Informazzjoni, u Masters fl-Istudji tal-Barokk. Ippubblika diversi studji akkademici, awtur ta’ ktieb fuq l-Arkivju tal-Katidral, u editur ta’ tliet pubblikazzjonijiet.

Mario ħa jgħidilna kif seħħ il-bidu tal-Inkwiżizzjoni Rumana f’Malta kif ukoll jagħti xi eżempji mill-istess arkivju. Kemm insibu dokumenti u kemm il-serje ta’ klassifikazzjoni fih? Mario jsemmi x’kienu l-aktar każijiet li dehru quddiem it-Tribunal tal-Inkwiżitur. Id-dagħa kien l-aktar komuni. Fl-Arkivju tal-Inkwiżizzjoni nsibu d-dagħa miktub bil-Malti li jagħmlu wieħed interessanti għall-istudjużi tal-ilsien Malti. Is-seher, il-maġija, is-sawm u l-astinenza mhux biss biż-żmien ir-Randan u l-Ġimgħa Mqaddsa, iżda wkoll fi ġranet oħra matul is-sena kienu wkoll fost l-aktar każijiet ‘kriminali’ li kienu jidhru quddiem l-Inkwiżitur. Magħhom il-kotba projbiti f’dak li kien hemm pubblikat fl-Indiċi. Dawn huma biss ftit minn każijiet oħra li jagħmlu dan l-Arkivju mfittex fost l-iskulari Maltin u internazzjonali. Barra d-dokumenti hekk imsejħa ‘Proċessi Kriminali’, l-Arkivju tal-Inkwiżizzjoni jħaddan l-Atti Ċivili, il-Korrispondenza u l-Memorji. X’inhuma dawn? Insibu f’wieħed mill-Memorji li Malta kienet meqjusa bħala l-aktar pajjiż skandaluż. Għala? Jingħad ukoll li fis-seklu 18 kien hawn aktar minn 4000 separazzjoni. Kif kienet il-ħajja tal-Maltin u x’kundanna kienu qed jieħdu dawk li kienu qed jidhru quddiem l-Inkwiżitur?